Home / VĂN MẪU THPT / Văn mẫu lớp 11 / Phân tích bài thơ bài ca ngắn đi trên bãi cát của cao bá quát | Văn mẫu

Phân tích bài thơ bài ca ngắn đi trên bãi cát của cao bá quát | Văn mẫu

(Văn mẫu lớp 11) – Em hãy phân tích bài thơ Bài ca ngắn đi trên bãi cát của Cao Bá Quát

(Bài làm của học sinh Hồng Lam)

Đề bàiPhân Tích Bài Thơ Bài Ca Ngắn Đi Trên Bãi Cát Của Cao Bá Quát

BÀI LÀM

      Nửa đầu thế kỉ XIX, Nguyễn Ánh tiêu diệt anh, em Tây Sơn, thiết lập chế độ phong kiến chuyên chế, tập trung quyền lực trong tay nhà vua. Nhà Nguyễn ban hành những chính sách hà khắc. Sưu thuế nặng nề, đời sống nhân dân vô cùng cực khổ, nhà Nguyễn coi trọng người Nam hơn người Bắc. Điều đó khiến cho giới trí thức Bắc Hà nhiều người thiếu niềm tin và khủng hoảng về mặt lí tưởng. Tâm trạng ấy, được thể hiện rõ trong bài thơ Sa hành đoản caBài ca ngắn đi trên cát của Cao Bá Quát.

      Cao Bá Quát sinh năm 1809 và mất 1855, người làng Phú Thị huyện Thuận Thành – Xứ Kinh Bắc. Dòng họ Cao vốn là dòng họ có truyền thống khoa bảng nhưng đến đời ông thân sinh Cao Bá Quát thì không đỗ đạt gì nhưng là một nhà Nho danh tiếng. Ông là nhà thơ có tài năng và bản lĩnh, hoài bão lớn nhưng cuộc đời chịu nhiều sóng gió, đố kị chốn quan trường. Cao Bá Quát thi Hương từ năm 14 tuổi. Năm 23 tuổi ông đậu Cử Nhân. Sau đó cứ 3 năm một lần trong 9 năm dòng vào thi hội nhưng đều không đỗ. Năm 32 tuổi được gọi vào Huế nhận một chức tập sự ở bộ Lễ. Khi làm sơ khảo kì thi ở Thừa Thiên, ông đã dùng muội đèn chữa những lỗi phạm huý trong 24 quyển thi đáng được lấy đỗ. Việc lộ, Cao Bá Quát bị bắt giam tra tấn cực hình. Được tha, ông phải đi phục vụ phái đoàn công cán ở Xing-ga-po. Về nước, ông bị thải hồi. Bốn năm sau, ông được cử đi làm giáo Thụ ở Sơn Tây. Ông là người tài năng, nổi tiêng hay chữ, viết đẹp, nổi tiếng trong giới trí thức Bắc Hà và được tôn như bậc thánh “Thần Siêu thánh Quát”. Ông là người ôm ấp những hoài bão lớn, có ích cho đời. Một tính cách mạnh mẽ, một thái độ sống vượt khỏi khuôn lồng chật hẹp của chế độ phong kiến tù túng. Năm 1853, ông đã cùng nhân dân Mĩ Lương Sơn Tây nổi dậy chống lại triều đình nhà Nguyễn. Năm 1855 trong một trận đánh, ông bị quân triều đình bắn chết. Còn có nguồn tin là ông bị bắt xử chém và tru di ba họ. Ông để lại 1400 bài thơ, hơn hai chục bài văn xuôi. Một số bài phú Nôm, hát nói. 

 

Loading...

     Ông để lại 1400 bài thơ, hơn hai chục bài văn xuôi. Một số bài phú Nôm, hát nói. Thơ văn Cao Bá Quát tập trung vào 4 chủ đề chính: Tình cảm gắn bó với quê hương – Tình nhân ái với người dân lao động – Lòng tự hào truyền thống dân tộc – Phê phán triều đình. Thơ văn của Cao Bá Quát mặc dù bị cấm đoán và thủ tiêu một phần nhưng di sản còn lại vẫn rất lớn.

     Bài Sa hành đoản ca được ông sáng tác trong lúc đi thi Hội. Cũng có ý kiến cho rừng ông làm trong thời gian tập sự ở bộ Lễ triều đình Huế. Dù làm trong hoàn cảnh nào, bài thơ thể hiện tư tưởng bế tắc của kẻ sĩ chưa tìm thấy lối thoát trên đường đời.

     Bài thơ được làm theo thể thơ cổ thể – hành ca: một thể thơ cổ Trung Quốc, xuất hiện từ thời Nguỵ Tấn, truyền sang Việt Nam, có phần tự do về số tiếng, số câu, vần điệu, nhịp điệu. Trong lịch sử có rất nhiều những bài cổ thể nổi tiếng như: Hành lộ nan (Lí Bạch), Tì Bà hành (Bạch Cư Dị), Côn Sơn Ca (Nguyễn Trãi), Sở kiến hành (Nguyễn Du)…

      Mở đầu bài thơ tác giả đã khắc hoạ hình tượng bãi cát:

Bãi cát lại bãi cát dài,
Đi một bước như lùi một bước.
Mặt trời đã lặn, chưa dừng được,
Lữ khách trên đường nước mắt rơi.

     Bài thơ vẽ ra trước mắt người đọc hình ảnh bãi cát dài mênh mông không có điểm dừng, gợi ra một con đường bất tận, mờ mịt: Bãi cát lại bãi cát dài; … Bãi cát dài, bãi cát dài ơi. Hình ảnh bãi cát dài có ý nghĩa nghệ thuật độc đáo vì nó mang tính sáng tạo, không vay mượn từ văn học Trung Quốc như nhiều hình tượng thơ khác mà được lấy từ hiện thực là những cồn cát trẳng hoang vu, rợn ngợp mà tác giả đã từng vượt qua nhiều lần trên con đường vào kinh ứng thí. Dải đất miền Trung, đặc biệt là hai tỉnh Quảng Bình, Quảng Trị bề ngang rất hẹp, phía Tây là dãy Trường Sơn, phía Đông là biển. Trước mắt người đi chi thấy cát, núi và sóng biển mà thôi.

     Đây là cảnh bãi cát thực, việc người đi trên cát cũng là thực – chính bản thân tác giả, từ sau năm 1831 – năm Cao Bá Quát thi đỗ cử nhân, đã nhiều lần đi qua những trảng cát dài mênh mông, trắng xoá, dọc bờ biển Quảng Bình, Quảng Trị, vào huế thi Hội. Đó cũng là cảnh mà Nguyễn Du sáng tạo trong Truyện Kiều: Bốn bề bát ngát xa trông; Cát vàng cồn nọ, bịu hồng dặm kia. Sau này, Tố Hữu trong bài Mẹ Suốt: Chang chang cồn cát, nắng trưa Quảng bình, và Xuân Quỳnh lấy làm tên một tập thơ: Gió lào cát trắng. Hình ảnh bãi cát mênh mông, dường như bất tận, nóng bỏng, trắng xoá, nhức mắt dưới ánh mặt trời. Những cơn gió lào qua dãy Trường Sơn đem cái khô rát, ào qua bãi cát, đổ ra biển Đông. Đó là hình ảnh thiên nhiên đẹp dữ dội, khắc nghiệt của miện trung nước ta.

     Bên cạnh việc khắc hoạ hình ảnh bãi cát tác giả còn khắc hoạ hình ảnh người đi trên cát với bước đi trầy trật, khó khăn; đi không kể thời gian đi với tâm trạng mệt mỏi, chán ngán, cô đơn. Người đi trên cát thật khó nhọc. Bước chân như kéo lùi: đi một bước lại kéo lùi một bước. Khổ đến nỗi nước mắt rơi. Đó là việc thực mà chính là Cao Bá Quát là người trải nghiệm không chỉ một lần trên đường tìm công danh như bao nho sĩ khác. Nhịp điệu thơ diễn đạt sự gập ghềnh, trúc trắc của những bước đi trên bãi cát dài, tượng trưng cho con đường công danh đáng chán ghét.

     Hơn thế nữa, đây là cảnh thực, vừa có ý nghĩa tả thực vừa có ý nghĩa tượng trưng. Đó là biểu tượng cho đường đời. Con đường hành đạo của kẻ sĩ. Con đường ấy dài vô tận nên xa xôi mờ mịt. Hình ảnh bãi cát:Tượng trưng cho môi trường xã hội, con đường đời đầy chông gai, gian khổ, nhọc nhằn.  Hình ảnh người đi trên cát:Tượng trưng cho con người buộc phải dấn thân trong cuộc đời để mưu cầu sự nghiệp, công danh cho bản thân, cho gia đình, dòng họ  và trong đó có Cao Bá Quát.

     Sáu câu thơ tiếp theo là lời của người đi đường – Một kẻ sĩ đi tìm chân lí giữa cuộc đời mờ mịt với tâm thếcô đơn, một mình trên con đường vô vọng:

Không học được tiên ông phép ngủ,
Trèo non, lội suối, giận khôn vơi!
Xưa nay, phường danh lợi,
Tất tả trên đường đời.
Đầu gió hơi men thơm quán rượu,
Người say vô số, tỉnh bao người ?

     Từ ngữ Trèo non, lội suối thể hiện cho sự  vất vả, khó nhọc của người đi đường. Câu thơ thấm đẫm cảm xúc tự oán. Nhà thơ chán nản vì nhận ra rằng mình đã tự hành hạ thân xác bằng cách theo đuổi công danh. Tại sao mình đã biết con đường công danh là gian nan, mờ mịt, là đường cùng mà vẫn phải cố từng bước, từng bước dấn thân, nhưng càng đi lại càng như thụt lùi. Theo điển tích về “phép ngủ” của tiên ông trong sách Thần tiên thập dị thì Hạ Hầu Ấn lúc leo núi hay lội nước vẫn cứ nhắm mắt ngủ say. Người bên cạnh nghe thấy tiếng ngáy mà ông vẫn bước đều không hề trượt vấp. Vì thế nên thiên hạ mới gọi ông là tiên ngủ. Cao Bá Quát ước ao có được phép ngũ như tiên ông, sống mà không nhìn thấy, nghe thấy gì hết trong cuộc đời.

     Những câu thơ tiếp theo phần nào giải thích lí do vì sao người ta cứ phải trèo non, lội suối. Đó chính là do cái bả công danh cám dỗ. Những kẻ ham danh lợi xưa nay đều tất tả chạy ngược chạy xuôi, cũng giống như người đời thấy quán rượu ngon ở đâu là tranh nhau đổ xô đến, mấy ai tỉnh táo để thoát khỏi sự cám dỗ của rượu. Danh lợi cũng là một thứ rượu mê hoặc con người. Cao Bá Quát tỏ thái độ khinh rẻ phường danh lợi chi biết say sưa với bả vinh hoa phú quý và ông bắt đầu cảm thấy sẽ là vô nghĩa nếu vẫn tiếp tục đi trên con đựờng ấy. Những câu thơ chất chứa tâm trạng day dứt, băn khoăn: nên đi tiếp hay từ bỏ ? Mà câu trả lời thì không dễ dàng gì. Nhà thơ nhận rõ sự vô nghĩa của con đường công danh khoa cử trong hoàn cảnh thực tại, nhưng nếu đi tiếp thì sẽ phải đi như thế nào đây?

Phân tích bài thơ bài ca ngắn đi trên bãi cát của cao bá quát

      Người đi trên bãi cát dài bỗng nhiên dừng lại. Nỗi chán ngán, tuyệt vọng choán đầy tâm hồn bởi vì: Đường bằng mờ mịt, Đường ghê sợ còn nhiều, đâu ít? Có lẽ đã đến bước đường cùng? Nếu không đi tiếp thì đi đâu?! Tâm trạng bế tắc và tuyệt vọng bao phủ lên cả người đi, cả bãi cát dài. Bức xúc đến thế thì người đi chĩ còn cách là cất lên tiếng hát buồn thảm về con đường cùng của mình:

Hãy nghe ta hát khúc “đường cùng”,

Phía bắc núi Bắc, núi muôn trùng,

Phía nam núi Nam, sóng dào dạt

Anh đứng làm chi trên bãi cát ?

     Cùng với hình ảnh bãi cát dài là hình ảnh “đường ghê sợ”. Hình ảnh thiên nhiên trở lại: Phía Bắc, phía Nam đều đẹp hùng vĩ nhưng cũng đầy khó khăn hiểm trở. Đi mà thấy phía trước là đường cùng, là núi là biển khó xác định phương hướng. Tư thế dừng lại nhìn bốn phía mà hỏi vọng lên trời cao, lại hỏi chính lòng mình thể hiện khối mâu thuẫn lớn đang đè nặng trong tâm trí nhà thơ. Đó là một sự mâu thuẫn hết sức sâu sắc, mẫu thuẩn giữa khát vọng sống cao đẹp với hiện thực đen tối. Có thể nói, đến đây, nỗi bế tắc và tuyệt vọng phủ trùm lên cả người đi, cả bãi cát dài. Người đi chỉ còn có thể cất lên tiếng hát về con đường cùng của mình, về sự tuyệt vọng của mình. Người đi đường, kẻ sĩ ấy hiểu rằng phải học để đi thi. Nhưng thi đỗ đạt ra làm quan như bao phường danh lợi? thế thì học, thi để làm gì? 

    Qua những mâu thuẫn đó, hiện lên một nhân cách cao đẹp. Ông phê phán những kẻ chạy theo con đường danh lợi đồng thời thức tỉnh mình mọi người hãy tỉnh táo trước cái bả công danh. Sự cảnh tỉnh chính mình trước cái mộng công danh.

     Bài thơ ghi lại tâm trạng của Cao Bá Quát trên đường vào Huế thi hội. Qua đó người đọc hiểu được sự chán ghét cuả ông đối với con đường mưu cầu danh lợi  và tâm trạng bi phẫn của kẻ sĩ chưa tìm ra lối thoát trên đường đời. Bài ca ngắn đi trên bãi cát là khúc ca bi phẫn, u buồn, khắc họa khá thành công hình tượng một con người cô đơn nhưng kì vĩ trên bước đương gian truân mờ mịt đi tìm chân lí. Bài thơ thể hiện sự phản kháng âm thầm nhưng quyết liệt với hiện thực xã hội phong kiến thời Nguyễn và cảnh báo một sự thay đổi tất yếu trong tương lai.

Spread the love
Loading...

Check Also

suy nghĩ về ý kiến thơ trước hết là cuộc đời sau đó mới là nghệ thuật

Suy nghĩ về ý kiến Thơ trước hết là cuộc đời sau đó mới là nghệ thuật | Văn mẫu

(Văn mẫu lớp 11) – Em hãy nêu suy nghĩ về ý kiến của nhà thơ, …

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *