Home / VĂN MẪU THPT / Văn mẫu lớp 11 / Phân Tích Bài Thơ Chiều Tối Của Hồ Chí Minh | Văn Mẫu

Phân Tích Bài Thơ Chiều Tối Của Hồ Chí Minh | Văn Mẫu

(Văn mẫu lớp 11) –  Em hãy phân tích bài thơ Chiều tối của Hồ Chí Minh

(Bài làm của học sinh)

Đề bài: Phân Tích Bài Thơ Chiều Tối Của Hồ Chí Minh

BÀI LÀM

      Hồ Chí Minh – vị lãnh tụ vĩ đại của dân tộc Việt Nam, người anh hùng cách mạng đồng thời là nhà văn, nhà thơ lớn. Đối với Người, văn nghệ là hoạt động tinh thần phong phú và phục vụ có hiệu quả cho sự nghiệp cách mạng. Nghệ sĩ là chiến sĩ trên mặt trận văn hóa – tư tưởng. Sự nghiệp văn học của Nguyễn Ái Quốc – Hồ Chí Minh có tầm vóc lớn lao, phong phú, đa dạng về thể loại và đặc sắc về phong cách sáng tạo. Người đã sáng tác được nhiều tác phẩm văn chương có giá trị. Trong đó, thơ ca là lĩnh vực nổi bật nhất trong giai đoạn sáng tác văn chương của Hồ Chí Minh. Nhắc đến lĩnh vực này, chúng ta không thể không nhắc đến Ngục trung nhật kí (Nhật kí trong tù) tập thơ chữ Hán Bác viết trong thời gian bị quân Tưởng Giới Thạch bắt giam. Bài thơ Chiều tối đã thể hiện rõ tâm trạng của người chiến sĩ cách mạng trong quá trình bị lưu đày đó.

Loading...

     Nhật kí trong tù là tập thơ tiêu biểu nhất trong di sản thơ ca của Hồ Chí Minh. Tập thơ Nhật kí trong tù trước hết là cuốn nhật kí bằng thơ phản ánh tâm hồn và nhân cách cao đẹp của người chiến sĩ cách mạng trong hoàn cảnh nặng nề và khắc nghiệt nhất. Tập thơ chan chứa tình cảm nhân đạo, luôn hướng về những người lao động. Nhiều bài thơ biéu hiện lòng yêu nước thiết tha của người chiến sĩ cộng sản, chứa đựng những bài học về nhân sinh, đạo lí, thể hiện ý chí, nghi lực vượt khó khăn gian khổ để vươn tới tự do. Đồng thời, Nhật lí trong tù là một tác phẩm giàu giá trị nghệ thuật, Nhiều tứ thơ được thể hiện rất sáng tạo, nhiều hình ảnh gợi cảm, thể thơ tứ tuyệt của nhiều bài thơ được sử dụng thành thục, tạo nên vẻ đẹp hàm xúc, linh hoạt, tài hoa, vừa cổ điển vừa hiện đại trong tập thơ.

     Tháng 1- 1941, sau 30 năm hoạt động ở nước ngoài, Bác về nước, để chỉ đạo cách mạng trong nước. Tháng 5 năm ấy Hội nghị lần thứ 8 của Trung ương Ðảng họp ở hang Pác Bó dưới sự chủ tọa của Người, quyết định thành lập Việt nam độc lập đồng minh tức là mặt trận Việt minh để đoàn kết đông đảo nhân dân đánh Pháp đuổi Nhật, giải phóng dân tộc. Cần tranh thủ thêm sự giúp đở của đồng minh, mà đồng minh gần ta nhất là Trung Quốc. Người hiểu biết trung Quốc hơn ai hết nên Trung ương cử Người đi Trùng Khánh nhằm mục đích tranh thủ sự viện trợ của chính phủ Tưởng Giới Thạch, bên trong thì đặt quan hệ với Ðảng Cộng Sản Trung Quốc. Bấy giờ Người đổi tên là Hồ Chí Minh.

      Ði suốt trong 10 ngày 5 đêm, đến một thị trấn Túc Vinh thuộc tỉnh Quảng Tây, bị khám xét, đồng chí người Trung Quốc dẫn đường không có giấy tờ bị bắt theo. Bọn bộ hạ của Tưởng cho là Bác sang phá tổ chức Việt Nam Cách Mạng Ðồng Minh Hội của Trương Công Bội và Nguyễn Hải Thần, do chúng đỡ đầu. Cũng bởi thế cho nên những bức điện của Bác gởi cho bọn cầm quyền trong chính phủ Tưởng đều không được trả lời.

     Chúng giải Bác đi khắp nơi, tay bị trói cổ mang vòng xích, dầm mưa dãi nắng, trèo núi, vượt truông. Hơn một năm trong nhà tù Tưởng Giới Thạch Bác đã làm 134 bài thơ in trong cuốn Nhật lý trong tù trong đó có bài Mới ra tù tập leo núi làm sau khi Bác đã ra khỏi tù nhưng nhà xuất bản văn học vẫn in chung trong tập Nhật ký trong tù, xuất bản 1960. Bài thơ Chiều tối (Mộ) là bài thứ 31 của tập thơ. Cảm hứng của bài thơ được gợi lên trên đường chuyển lao của Hồ Chí Minh từ Tĩnh Tây đến Thiên Bảo vào cuối thu năm 1942.

     Hai câu thơ đầu tiên ghi lại được phong cảnh thiên nhiên trong lần chuyển lao đó:

"Quyện điểu quy lâm tầm túc thụ
Cô vân mạn mạn độ thiên không."

     Dịch thơ:

"Chim mỏi về rừng tìm chốn ngủ,
Chòm mây trôi nhẹ giữa tầng không."

      Buổi chiều thường là lúc đoàn tụ, nhưng cũng là khi con người ta thấy vô cùng cô đơn nếu không có một chốn để về. Cánh chim mỏi sau một ngày kiếm ăn cũng đã bay về tổ của mình. Trên không trung chỉ còn lững lờ một chòm mây. Giữa thiên nhiên bao la hùng vĩ, con người và cảnh vật đều như dừng lại, chỉ có chòm mây ấy vẫn nhẹ nhàng trôi, càng làm nổi bật lên sự yên ắng, êm ả của buổi chiều tối nơi rừng núi. Chòm mây ấy cũng giống như Bác, đang trong tình cảnh tù tội, vẫn phải cô độc bước đi. Chòm mây cô đơn, lặng lẽ, Bác cũng lặng lẽ, cô đơn. Tuy thế, phải là một người có lòng yêu thiên nhiên, phải có một tâm thái ung dung, bình tĩnh, lạc quan, vượt lên mọi gông cùm về thể xác để ngắm thiên nhiên, hòa mình với thiên nhiên như thế. Thân xác mỏi rã rời vì phải đi cả ngày đường vất vả, nhưng Bác vẫn dõi mắt theo cánh chim về tổ, tầng mây lững lờ trôi lúc chiều về. Trong khi chân mang xiềng, tay bị trói giật cánh khuỷu nhưng Bác vẫn cảm nhận được khung cảnh thiên nhiên trời đất lúc chiều tối,  thấy được mây trôi chầm chậm và nhẹ nhàng, thấy được những cánh chim mỏi mệt sau một chặng bay dài. Để có được điều đó, phải là một tấm lòng yêu thiên nhiên, yêu sự sống thiết tha.

Phân Tích Bài Thơ Chiều Tối Của Hồ Chí Minh

     Chiều về, mọi hoạt động của con người, sự vật dường như đều hết, ai ai cũng muốn quay về nhà. Chính hình ảnh cánh chim đã thể hiện được ước muốn của người tù cách mạng. Khi mà chiều rồi mình vẫn còn khó khăn, vất vả trên con đường giải lao. Cánh chim trong thơ Hồ Chí Minh cũng đang rơi vào trạng thái “mỏi”. Cánh chim đang trĩu nặng những lo toan, gánh vác và sự vất vả của cuộc sống mưu sinh. Và dường như, người chiến sĩ cách mạng cũng thế. Người đã thấm mệt và thả hồn mình vào cánh chim, mong mỏi rằng mình cũng được như chú chim ấy, được quay về rừng "tìm chốn ngủ" – quay về nơi chốn mà nó gắn bó, nơi chốn bao bọc nó, cho nó được sự an toàn. Đó chính là mong mỏi được quay trở về với tổ quốc, với quê hương, đất nước. Thế nhưng, người chiến sĩ cách mạng lúc này lại đang là người tù, như chòm mây lơ lửng trên tầng không kia. Chòm mây – cô vân cô độc biết bao, dường như nó cũng như người tù cách mạng không biết phải đi đâu, về đâu giữa cái không gian bao la rộng lớn của trời đất. à khi để nguyên văn chữ Hán đẹp như một câu thơ Đường vốn có của nó chính là câu “Cô vân mạn mạn độ thiên không”. Ta như có cảm giác chòm mây này không có sắc thái phong lưu, nhàn tản, gợi nên sự cô độc thanh cao như trong thơ cổ. Và khi gợi nhắc đến chòm mây ta như thấy được sự vô tận của không gian và thời gian như cũng đã ngừng trôi. Cánh chim chao liện đến mỏi cánh phải đi tìm chốn ngủ. Bài thơ như thật tài tình vì chỉ với hai nét chấm phá như đã gợi được không gian và nói được tình cảm của người tù.

     Người đọc đang được ngắm khung cảnh thiên nhiên mênh mông, đượm nét buồn lúc chiều muộn nơi rừng núi, thì bỗng bức tranh ấy lại xuất hiện con người:

"Sơn thôn thiếu nữ ma bao túc,
Bao túc ma hoàn, lô dĩ hồng."

     Dịch thơ:

"Cô em xóm núi xay ngô tối,
Xay hết, lò than đã rực hồng."

     Nếu như ở trên là một bức tranh thiên nhiên buồn, thì ở đây hình ảnh cô sơn nữ xay ngô tối tạo vẻ tươi sáng cho bài thơ. Trong thời gian là buổi tối và không gian xóm núi xa xa, hình ảnh người con gái tần tảo, chịu thương chịu khó hiện lên thật đẹp. Hình ảnh “ma bao túc” lặp đi lặp lại trong hai câu thơ thể hiện sự liên tục, đều đặn như một vòng tuần hoàn. Người con gái cứ hăng say lao động sản xuất, góp sức mình vào cuộc kháng chiến trường kì của dân tộc mà quên đi thời gian, mà không nhận ra đêm đã quá nửa. Ở đây, bản dịch thơ không đảm bảo được nghệ thuật của bản chữ Hán. Bác đã lặp lại hai chữ "bao túc" ở cuối câu thứ ba và đầu câu thứ tư, như những vòng xay nối tiếp nhau của cô gái, như sự tuần hoàn của thời gian, trời đã tối, tối dần.

Có thể nói rằng, giữa cảnh buồn của thiên nhiên như trong thơ cổ, cô sơn nữ hiện lên như một điểm sáng, làm cho cả bức tranh trở nên sinh động, vui tươi hơn. Đó chính là nét cố điển mà hiện đại trong thơ của Hồ Chí Minh. Bức tranh vừa có người, vừa có hoạt động khỏe khoắn của con người trong đó. Đó chính là nét đẹp, nét đáng quý của người dân lao động.

     Nhãn tự của bài thơ nằm trọn trong từ “hồng”. Hồng là ánh sáng của lửa, gợi lên sự ấm nóng. Than hồng tuy không sáng rựa ánh lửa nhưng lại âm ỉ sức nóng bên trong. Như vậy, ánh sáng hồng là ánh sáng của nhiệt huyết, tựa như trái tim ấm nóng vẫn đang âm ỉ, sục sôi trong góc khuất nào đó. Đến một thời điểm nhất định, ánh sáng sẽ rực cháy thành lửa lớn. Ánh sáng hồng còn là ánh sáng của Đảng, của con đường cứu nước cách mạng vô sản đúng đắn, là chân lí thời đại mà Bác luôn tin tưởng. Nó như một niềm tin bất diệt vào tương lai không xa Tổ quốc sẽ độc lập, thống nhất về một mối. Hình ảnh thơ có sự biến chuyển biến rõ rệt từ bóng tối ra ánh sáng, từ mỏi mệt tới tin yêu. Tâm trạng ấy xuyên suốt trong hầu hết các tác phẩm của Người:

“Hết mưa là nắng bừng lên thôi

Hết khổ là vui vốn lẽ đời…”

“Ví không có cảnh đông tàn

Thì đâu có cảnh huy hoàng ngày xuân”

     Trong hoàn cảnh giải lao khổ cực, người tù cách mạng vẫn cảm nhận được một cuộc sống lao động khỏe khoắn, tươi vui của cô gái nơi xóm núi. Bác đã gạt bỏ hết những đau đớn, mệt mỏi về thân xác để cảm nhận được niềm vui bình dị của cuộc sống lao động. Bác quả thật là một tấm gương lớn về tinh thần lạc quan, ung dung tự tại.

     Tóm lại, Chiều tối là một bài thơ có sự kết hợp giữa màu sắc cổ điển hàm súc với tính chất trẻ trung, hiện đại, bình dị. Tứ thơ vận động từ cảnh đến tình, từ trong bóng tối đến sự sống, đến ánh sáng và tương lai. Nét vẽ linh tế, thể hiện một hồn thơ "bát ngát tình". Bài thơ thấm đượm một tình yêu mênh mông đối với tạo vật và con người. Trong đoạ đầy gian khổ, tâm hồn Bác vẫn dào dạt sự sống, Bác vẫn luôn lạc quan, yêu đời và có niềm tin mãnh liệt vào sự nghiệp cách mạng – sự nghiệp kháng chiến.

>> XEM THÊM: Phát Biểu Cảm Nghĩ Về Bài Thơ Cảnh Khuya

>> XEM THÊM: Thuyết minh về hồ chủ tịch

>> XEM THÊM: Phân tích bài thơ Đi đường

Spread the love
Loading...

Check Also

suy nghĩ về ý kiến thơ trước hết là cuộc đời sau đó mới là nghệ thuật

Suy nghĩ về ý kiến Thơ trước hết là cuộc đời sau đó mới là nghệ thuật | Văn mẫu

(Văn mẫu lớp 11) – Em hãy nêu suy nghĩ về ý kiến của nhà thơ, …