Home / VĂN MẪU THPT / Văn mẫu lớp 10 / Phân tích bài ca dao “Con cò mà đi ăn đêm… cò con” | Văn mẫu

Phân tích bài ca dao “Con cò mà đi ăn đêm… cò con” | Văn mẫu

(Văn mẫu lớp 10) – Em hãy phân tích bài ca dao: "Con cò mà đi ăn đêm… cò con" (Bài làm của học sinh Quang Vinh)

Đề bàiPhân tích bài ca dao: "Con cò mà đi ăn đêm… cò con"

BÀI LÀM

     Bài ca dao "Con cò mà đi ăn đêm" đã được nhiều người quan tâm, nhiều cách khai thác khá độc đáo và khác nhau nhằm chỉ ra những bài học nhân sinh sâu sắc. Điều đó càng khẳng định giá trị thực tiễn lớn lao của tác phẩm này. 

     Trong ca dao, cò là hình tượng tượng trưng cho những người lao động nghèo đói, vất vả, phải kiếm sống trong mọi hoàn cảnh:

Trời mưa quả dưa vẹo vọ

Con ốc nằm co

Loading...

Con tôm đánh đố

 Con cò kiếm ăn

      Trời mưa đến mức muôn vật đều phải nghỉ ngơi, thì cò lại phải lặn lội kiếm ăn mà không được nghỉ. Chứng tỏ rằng số phân nó vất vả biết nhường nào !

        Mở đầu bài ca dao, tác giả dân gian đưa ra một nghịch cảnh: 

Con cò mà đi ăn đêm

Đậu phải cành mềm lộn cổ xuống ao.

      Ở đây, bài ca dao đã tạo ra một ngịch cảnh: "Con cò mà đi ăn đêm". Chúng ta biết, cò không phải là loài vật đi ăn đêm, vạc mới là giống chim ăn đêm. Cò chỉ đi ăn ban ngày, nó chỉ đi mò cua bắt tép vào ban ngày. Vậy mà tác giả dân gian có thể nghĩ: cò phải đi ăn đêm, vậy nó ăn đêm chắc chắn là nó đói, vì thời gian ban ngày nó kiếm ăn không đủ nên mới phải đi cả vào ban đêm. 

phân tích câu ca dao con cò mà đi ăn đêm

 

      Ăn đêm hay ăn ngày đều là đi ăn, nhưng tạo dựng một hành động trái với thông thường (mà đi ăn đêm), tác giả dân gian muốn đặt con cò vào hoàn cảnh "tình ngay, lí gian" và oái ăm thay cái "lí gian" ấy đã bị lộ ra vì cò lâm nạn: "lộn cổ xuống ao".  Dựng ra hoàn cảnh đó qua hai câu đầu, tác giả dân gian đã tạo dựng một cái nền, qua đó cò bộc bạch tâm sự của mình. Bài ca dao tạo cho người đọc một sự chua xót, xót xa về thân phận của con cò. Con cò hay là người nông dân cũng vậy, họ làm ngày rồi làm đêm. Nhưng đâu có đủ ăn, cuộc sống của họ quanh năm vẫn khốn khó, vẫn thiếu ăn thiếu mặc.

      Trong cái hoạn nạn, cò vẫn muốn sống và sống trong sạch. Lời kêu cứu của cò thể hiện khát khao sống mãnh liệt của nó cả trong khó khăn hoạn nạn. Điều đó cũng góp phần giải thích tại sao cò phải đi ăn đêm và khẳng định cái "tình ngay", không hề vấn vương chút "lòng nào" của nó. Cò vẫn hiểu việc "đi ăn đêm" đã tạo nên cái "lí gian" để người đời buộc "tội" cho mình và bởi vậy nó phải chấp nhận hình phạt: xáo măng:

Ông ơi! ông vớt tôi nao,

Tôi có lòng nào ông hãy xáo măng.

 

      Câu "tôi có làng nào" là một giả định đồng thời là một lời thanh minh, là sự chấp nhận hoàn cảnh của một người yếu thế nhưng là điều kiện cho một kết cục lựa chọn: 

Có xáo thì xáo nước trong,

Đừng xáo nước đục đau lòng cò con.

       Những hình ảnh "nước trong", "nước đục" liên quan đến một triết lí sống dân gian: "Thà chết trong còn hơn sống đục". Dĩ nhiên đó là sự lựa chọn bất đắc dĩ, là sự lựa chọn đứt ruột. Sự lựa chọn đó một lần nữa khẳng định bản chất trong sạch của con cò. nhưng chưa đủ, bản chất đó còn được bộc lộ qua lời giải thích của nó khi yêu cầu: "Đừng xáo nước đục" bởi sẽ "đau lòng cò con". Hai chữ "cò con" ở cuối bài mang tính lấp lửng nên có khi được hiểu chính là con cò trong bài được thể hiện ở dạng thân thương, nhưng cũng có khi lại được hiểu là những con cò thuộc thế hệ con cháu của nó. Nhưng dù hiểu theo cách nào, bài ca dao cũng đều bộc lộ khát vọng sống trong sạch của cò khi không muốn để tiếng xấu với mình hay với thế hệ con cháu mai sau.

       Trong cuộc sống muôn vàn khó khăn, lắm lúc người ta dễ rơi vào hoàn cảnh "tình ngay" mà lí lại không ngay. Ca dao nói riêng, văn chương nói chung thường hay khai thác những hoàn cảnh éo le này để bộc lộ những uẩn khúc trong chiều sâu của cuộc sống. Bài ca dao đưa ra hoàn cảnh con cò cũng là để nói về những mảnh đời đen bạc của cuộc sống. Ví dụ như những bài ca dao này:

Nước non lận đận một mình.

Thân cò lên thác xuống ghềnh bấy nay

       Cụm từ "đi ăn đêm" cũng như "lên thác xuống ghềnh" đã phần nào diễn tả được sự vất vả, nỗi bất hạnh của người nông dân trong xã hội cũ. Đưa hoàn cảnh cá biệt của con cò trong bài ca dao này, một lần nữa tác giả dân gian nhằm khẳng định bản chất tốt đẹp của mình đã được đúc kết thành câu tục ngữ "Chết trong còn hơn sống đục" để truyền lại cho con cháu như một triết lí nhân sinh bất biến.

>>> XEM THÊM : 

Spread the love
Loading...

Check Also

phan tich bai tho lau hoang hac

Phân Tích Bài Thơ Lầu Hoàng Hạc Của Thôi Hiệu | Văn Mẫu Lớp 10

(Văn mẫu lớp 10) – Em hãy phân tích bài thơ Lầu Hoàng Hạc của Thôi Hiệu(Bài …

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *