Home / BÀI VĂN HAY / Văn nghị luận xã hội / Giải Thích Câu Thành Ngữ Khôn Nhà Dại Chợ | Làm Văn Mẫu

Giải Thích Câu Thành Ngữ Khôn Nhà Dại Chợ | Làm Văn Mẫu

(Nghị luận xã hội) – Em có suy nghĩ gì về câu thành ngữ “Khôn nhà dại chợ”. Hãy giải thích câu thành ngữ đó. (Bài làm của học sinh Diệu Hương)

Đề bàiGiải Thích Câu Thành Ngữ Khôn Nhà Dại Chợ

giải thích câu thành ngữ khôn nhà dại chợ

BÀI LÀM

     Kho tàng ca dao, tục ngữ, thành ngữ  Việt Nam rất giàu có và óng ánh sắc màu trí tuệ. Nó đúc rút bao kinh nghiệm quý báu của dân gian. Nó nêu lên nhiều bài học ứng xử có giá trị thực tiễn lâu bền. Một trong những câu nói mà ta thường nghe ấy là: “Khôn nhà dại chợ”. Chúng ta cần quan niệm như thế nào cho đúng khi học câu thành ngữ này.

Loading...

     Câu thành ngữ có hai vế đối lập là “ khôn nhà ” và  “dại chợ”. “ Nhà ” ở đây để chỉ phạm vi hẹp, gần gũi với mỗi người. Đó có thể là trong gia đình, làng xóm, trong mối quan hệ với những người thân. Còn “ chợ ” là chỉ môi trường rộng lớn bên ngoài, trong mối quan hệ với những người xa lạ . “Khôn” có nghĩa là sự thông minh, hiểu biết, biết cách ứng xử trong các mối quan hệ xã hội. Trái nghĩa với nó là “dại”, tức là thiếu đi sự linh động, nhạy bén, có thể nói là ngờ nghệch. Như vậy câu thành ngữ có thể hiểu một cách khái quát là: ở nhà thì khôn ngoan nhưng khi ra bên ngoài thì khờ dại.

     Ngôn ngữ Việt Nam ta vốn đa dạng về sắc thái ý nghĩa, đó là cái hay, là nét đặc sắc nhưng cũng là cái khó khi ta muốn tiếp cận một vấn đề. Nó buộc ta phải suy nghĩ tường tận, phải đặt ngôn ngữ trong hoàn cảnh cụ thể. Câu thành ngữ trên là một lời khen hay một lời chê về cách xử thế của con người? Chúng ta nên hiểu thế nào cho đúng?

     Bên cạnh câu thành ngữ trên, chúng ta bắt gặp một câu ca dao rất hay cũng mang nội dung tương tự :

Dại nhà khôn chợ mới ngoan

Khôn nhà dại chợ thế gian chê cười.

      Câu ca dao thể hiện rất rõ quan niệm của nhân dân ta về việc khôn nhà và dại chợ. Ở nhà có thế khờ khạo, ngờ nghệch chút có lẽ không thiệt nhiều nhưng khi ra bên ngoài thì cần phải khôn, phải thông minh, lanh lợi. Theo câu ca dao trên thì rõ ràng “khôn nhà dại chợ” là rất đáng chê. Trong một vài cách giải thích mà chúng ta có thể tìm kiếm trong sách vở, trong quan niệm xã hội thì câu thành ngữ lại mang những sắc thái nghĩa khác. Có ý kiến cho rằng “Khôn nhà dại chợ”  là cứ ở lì trong nhà, tưởng là đã khôn ngoan lắm, đi ra tiếp xúc với bên ngoài mới biết là còn non kém, thua xa. Theo cách hiểu này thì rõ ràng câu thành ngữ mang ý phê bình, khuyên con người ta cần phải mở rộng hiểu biết, mở rộng tầm nhìn, chớ có thu mình rồi tự kiêu như con ếch nơi đáy giếng. Lại có ý kiến cho rằng  “Khôn nhà dại chợ” là một khẩu ngữ nói về người vốn không phải là ngờ nghệch, nhưng lại tỏ ra dại dột, chịu thua kém người ta trong các quan hệ ngoài xã hội. Nếu hiểu theo cách này có thể nói câu thành ngữ là một lời khen về cách ứng xử thông minh để không bị ghen ghét, đố kị bên ngoài xã hội. Và nếu hiểu câu thành ngữ này là để chỉ một người khôn khéo đối với người thân hoặc trong nội bộ nhưng lại khờ dại, ngờ nghệch , lép vế đối với bên ngoài hoặc trong môi trường xã hội rộng lớn thì đây quả  là điều đáng phê phán, chê bai.

      Như vậy để hiểu câu thành ngữ là đúng hay là sai, là đáng ngợi ca hay lên án chúng ta buộc phải đặt nó vào trong những hoàn cảnh cụ thể. Cụ Nguyễn Bỉnh Khiểm từng bảo “ Khôn mà hiểm độc là khôn dại/ Dại ấy hiền lành dại hóa khôn” và câu nói của cụ cho đến nay vẫn là một bài học nhân sinh ý nghĩa. Nếu dùng cái khôn ngoan, tài giỏi của mình để làm những điều xấu xa, tội lỗi, lừa thầy, phản bạn, đủ mọi thủ đoạn để nâng đỡ bản thân thì rõ ràng khôn ấy lại hóa dại rồi. Bởi lẽ không có đỉnh cao danh vọng nào có thể bền vững khi mà nó đứng trên sự lừa dối, bạc nhược. Còn “ dại hóa khôn”, bởi dại ấy hiền lành ắt sẽ được người đời yêu mến, quý nhân phù trợ. Bàn về khôn dại, nhà thơ Trần Tế Xương cũng từng nói :  Khôn nghề cờ bạc là khôn dại/ Dại chốn văn chương ấy dại khôn. Người ta cứ bảo cờ bạc mánh khóe nhanh chóng kiếm lời thì là khôn nhưng có ai ngờ sẽ đến một ngày tài sản tiêu tán, tan nhà nát cửa, liệu khôn ấy có là khôn được nữa hay đã hóa dại rồi.  Còn trong chốn văn chương người ta vẫn coi là nghiệp, cái nghiệp văn chương, có ai làm giàu được từ văn chương thế nhưng cái “dại” văn chương lại sản sinh ra những điều chân-thiện-mỹ thanh lọc, bồi dưỡng tâm hồn con người. Cái dại ấy lại hóa khôn bởi tiếng thơm lưu truyền, người đời thán phục. Ấy vậy cho nên  Khôn dại – dại khôn cứ hư hư thực thực chẳng biết đâu mà lần. Nếu chúng ta đã sinh là con người bình thường thì tất nhiên sẽ có lúc khôn lẫn dại. Chỉ mong sao mình biết khôn đúng nơi và dại đúng chỗ là may mắn rồi. Thực tế cuộc đời thật khó lòng phân định ai dại, ai khôn:

Mấy kẻ quá khôn thường giả dại

Mấy người còn dại cứ làm khôn.

      Chẳng phải chỉ có quan niệm dại – khôn của người xưa mới làm ta thấm thía cái lẽ đời. Trong cuộc sống hiện đại ngày nay có biết bao người tưởng khôn mà thực ra rất dại, bao người khôn thực mà cứ giả ngây ngô khiến ta phải suy ngẫm. Mấy anh ở nhà thì huênh hoang, hách dịch vợ con, tỏ ra ta đây hiểu biết nhưng ra ngoài thì khúm núm trước cấp trên; ở nhà thì ra sức bắt nạt vợ con để thị uy nhưng ra ngoài có kẻ động đến mình cũng không dám hé răng nói lại, ai bảo gì nghe nấy, chẳng có chính kiến lập trường. Những biểu hiện như vậy chẳng đáng phê phán lắm sao? Ấy thế nhưng vẫn phải nhìn ra mặt đáng khen của những người “ khôn nhà dại chợ”. Đó là khi cái khôn được biểu hiện theo đúng bản chất của nó. Biết dùng những hiểu biết của mình để ứng xử tốt với gia đình, vợ con, nội bộ; dùng cái khôn của mình để xây dựng nhà cửa ấm êm. Còn khi ra ngoài tỏ ra ngờ nghệch, dại khờ cũng là một cách bảo vệ thân mình khỏi những hiềm khích, ghen ghét, đố kị. Tuy nhiên lối ứng xử này chẳng đáng khuyến khích vì nó là biểu hiện của sự giả dối, ngụy tạo. Một cách sống nữa mà mỗi chúng ta nếu có thì phải có ý thức thay đổi. Đó là lối sống của con ếch nằm dưới đáy giếng, lúc nào cũng chỉ thấy bầu trời bé bằng cái vung nên tự đắc, coi thường tất cả. Cứ ở nhà thì tưởng mình biết hết nhưng khi ra “chợ” mới biết thua kém rất nhiều.  Thế mới hay “khôn nhà” thôi thì chưa đủ, cần phải mở rộng tầm nhìn, mở rộng hiểu biết hơn nữa.

 

      Đã từ lâu, Nhật Bản không chỉ là quốc gia nổi tiếng với những tiến bộ khoa học- kĩ thuật hiện đại mà Nhật còn được biết đến với những nét văn hóa đẹp và phong cách ứng xử rất đáng trân trọng của người dân. Nhớ lại thảm họa sóng thần ở Nhật năm 2011, thảm họa này đã khiến hàng chục nghìn người chết, hàng nghìn người mất tích và hàng trăm nghìn người mất nhà cửa. Những người còn sống lay lắt nhờ cứu trợ. Ngỡ tưởng trong hoàn cảnh bi đát ấy, người ta phải tìm mọi cách duy trì sự sống bất chấp cả lòng tự trọng. Nhưng không, điều khiến cả thế giới phải nghiêng mình thán phục đó là tinh thần đoàn kết, tương trợ lẫn nhau của họ. Thảm họa kép đi qua, mất mát, tan hoang khắp chốn song không bạo loạn, cướp bóc, người Nhật vẫn bình thản xếp hàng theo thứ tự để nhận lương thực cứu trợ.  Đó có phải “ Khôn nhà dại chợ” không khi mà họ sẵn sàng hi sinh lợi ích của mình để bảo đảm cho lợi ích đồng đều của tất cả những người khác? Rồi thì trong cuộc sống hàng ngày, người Nhật cũng có nét ứng xử rất đẹp đó là luôn cúi gập người ngang thắt lưng khi chào hỏi. Liệu đó có phải là “ dại chợ ” khi họ làm thấp mình với người đối diện? Câu trả lời rằng không. Họ không chen lấn, xô đẩy, tranh phần cứu trợ vì họ có tinh thần tương thân, tương ái, có lòng tự trọng. Họ cúi người khi chào không phải biểu hiện sự thấp kém mà hơn hết đó là sự tôn trọng. Tôn trọng người khác và tôn trọng chính mình.

      Con người là tổng hòa các mối quan hệ xã hội, phải làm sao để sống có ý nghĩa trong cuộc đời này. Hai tiếng dại, khôn tưởng dễ mà lại khó lòng phân định. Ta cứ tưởng ta khôn mà hóa ra là dại, ta cứ chê người dại mà người lại là khôn. Câu thành ngữ  “Khôn nhà dại chợ” có thể xem là một lời khuyên chúng ta về cách ứng xử trong cuộc sống. Không phải khuyên ta phải “khôn” ở nhà và ra ngoài phải “dại” mà là khuyên ta phải biết linh động trong cách ứng xử sao cho phù hợp.

>> XEM THÊM: 

Spread the love
Loading...

Check Also

hãy nêu những biểu hiện và suy nghĩ thế nào là lòng trung thực

Hãy nêu những biểu hiện và suy nghĩ thế nào là lòng trung thực | Văn mẫu

(Nghị luận xã hội) – Thế nào là lòng trung thực? Hãy nêu những biểu hiện …

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *